HẬU
HỌA CÚ MẮC LỪA SỐ 13
Trần Quang Cơ
Bắc Kinh triệu tập cuộc họp Thành Đô một cách
rất trịch thượng. Đại sứ Trung Quốc Trương Đức Duy chỉ báo trước có 5 ngày, yêu
cầu ngày 2-9-1990 phải có mặt ở Thành Đô, lại là ngày Quốc khánh chẵn của Việt
Nam. (Tân Hoa Xã).
Bộ
trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch đã nhận định về cuộc họp Thành Đô đầu tháng
9-1990 rằng: “một thời kỳ Bắc thuộc rất nguy hiểm đã bắt đầu!”. Một lời than
não nề. Một lời cảnh báo đến vẫn nay còn có giá trị.
Sau
chiến tranh biên giới phía Tây Nam và biên giới phía Bắc những năm 1976 -1979,
rồi chiến sự ở Campuchia kéo dài đến cuối năm 1988, mối quan hệ Việt Nam và
Trung Quốc vốn dĩ phức tạp từ xa xưa, khi bạn, khi thù, đến đây lại có bước
ngoặt, từ chiến tranh quyết liệt, từ đối đầu chuyển sang bình thường hóa, rồi từ
bình thường hóa chuyển nhanh sang tình hữu nghị «16 chữ vàng» và «láng giềng
tốt, bạn bè tốt, đồng chí tốt, đối tác tốt», trên thực tếlà phía lãnh đạo Việt Nam chịu sự phụ thuộc về nhiều mặt
đối với thế lực bành trướng nước lớn.
Sở
dĩ ta dễ dàng bị mắc lừa ở Thành Đô là vì chính ta đã tự lừa ta. Ta đã tự tạo
ảo tưởng là Trung Quốc sẽ giương cao ngọn cờ Chủ nghĩa xã hội, thay thế Liên Xô
làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng Việt Nam và chủ nghĩa xã hội thế giới,
chống lại hiểm họa “diễn biến hoà bình” của chủnghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu.
Ngay
sau khi ở Thành Đô về, ngày 05/09/1990 anh Linh và anh Mười, có thêm anh Thạch
và anh Lê Đức Anh đã bay sang Nông Pênh thông báo lại nội dung cuộc gặp cấp cao
Việt-Trung với BCT Campuchia. Để thêm sức thuyết phục Nông Pênh nhận Thỏa thuận
Thành Đô, anh Linh nói với lãnh đạo Campuchia:
Phải
thấy giữa Trung Quốc và đế quốc cũng có mâu thuẫn trong vấn đề Campuchia. Ta
phải có sách lược lợi dụng mâu thuẫn này. Đừng đấu tranh với Trung Quốc đến mức
xô đẩy họ bắt tay chặt chẽ với đế quốc. “Lập luận này được Lê Đức Anh mở rộng
thêm: “Mỹ và phương Tây muốn cơ hội này để xoá cộng sản. Nó đang xoá ở Đông Âu.
Nó tuyên bố là xoá cộng sản trên toàn thế giới. Rõ ràng nó là kẻ thù trực tiếp
và nguy hiểm. Ta phải tìm đồng minh. Đồng minh này là Trung Quốc.
Nhưng
câu trả lời của Heng Somrin thay mặt cho lãnh đạo CPC, vẫn là: “Phải giữ nguyên
tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của chúng ta. Những vấn đề nội bộ liên
quan đến chủ quyền CPC phải do các bên CPC giải quyết”. Về “giải pháp đỏ”, Nông
Pênh nhận định ý đồ của Trung Quốc không muốn 2 phái cộng sản ở Campuchia hợp
tác với nhau gây phức tạp cho quan hệ của họ với Sihanouk và với phương Tây. Vì
vậy chúng tôi thấy rằng khó có thể thực hiện giải pháp đỏ vì giải pháp đỏ trái
với lợi ích của TQ. Mặc dù ban lãnh đạo Campuchia đã xác định rõ thái độ như
vậy, song Lê Đức Anh vẫn cứ cố thuyết phục bạn:
Ta
nói giải pháp đỏ nhưng là giải pháp hồng, vừa xanh vừa đỏ. Trước mắt không làm
được nhưng phải kiên trì. Ta làm bằng nhiều con đường, làm bằng thực tế. Các
đồng chí cần tìm nhiều con đường tiếp xúc với Khơ-me đỏ. Vấn đề tranh thủ
Khơ-me đỏ là vấn đề sách lược mang tính chiến lược…Nên kiên trì tìm cách liên
minh với Trung Quốc kéo Khơ-me đỏ trở về … Ta đừng nói với Trung Quốc là làm
giải pháp đỏ, nhưng ta thực hiện giải pháp đỏ. Có đỏ có xanh, nhưng thực tế là
hợp tác 2 lực lượng cộng sản.
Nguyễn
Văn Linh bồi thêm:
- Xin
các đồng chí chú ý lợi dụng mâu thuẫn, đừng bỏ lỡ thời cơ, TQ muốn đi với Mỹ,
nhưng Mỹ ép TQ nên TQ cũng muốn có quan hệ tốt với Lào, Việt Nam và Campuchia.
Nếu ta có sách lược tốt thì ta có giải pháp đỏ.
Theo báo cáo của Đại sứ Ngô Điền, thái độ của
bạn CPC đối với ta từ sau Thành Đô đổi khác. Về công khai, bạn cố tránh tỏra bị
lệ thuộc vào Việt Nam
Nhìn
lại, trong cuộc gặp Thành Đô, ta đã bị mắc lỡm với Trung Quốc ít nhất trên 3
điểm:
-
Trung Quốc nói cuộc gặp Thành Đô sẽ đàm phán cả vấn đề CPC và vấn đề bình
thường hoá quan hệ, nhưng thực tế chỉ bàn vấn đề Campuchia, còn vấn đề bình
thường hoá quan hệ hai nước Trung Quốc vẫn nhắc lại lập trường cũ là có giải
quyết vấn đề Campuchia thì mới nói đến chuyện bình thường hoá quan hệ hai nước;
-
Trung Quốc nói mập mờ là Đặng Tiểu Bình có thể gặp Cố vấn Phạm Văn Đồng, nhưng
đó chỉ là cái “mồi” để kéo anh Đồng tham gia gặp gỡ cấp cao.
-
Trung Quốc nói giữ bí mật việc gặp cấp cao hai nước, nhưng ngay sau cuộc gặp
hầu như tất cả các nước đã được phía Trung Quốc trực tiếp hay gián tiếp thông
báo nội dung chi tiết bản Thoả thuận Thành Đô theo hướng bất lợi cho ta.
Ngày
07/09/1990 BCT đã họp thảo luận về kết quả cuộc gặp cấp cao Việt-Trung và cuộc
gặp cấp cao Việt-CPC sau đó, và quyết định ngay hôm sau Đỗ Mười gặp đại sứ TQ
thông báo lại lập trường của Nhà Nước CPC; đồng thời thông báo với Liên Xô, Lào
như đã thông báo với CPC. Nếu có ai hỏi về công thức 6+2+2+2+1, nói không biết.
Báo
Bangkok Post ngày 19/9/90 trong bài của Chuchart Kangwaan đã công khai hoá bản
Thỏa thuận Thành Đô, viết rõ Việt Nam đã đồng ý với Trung Quốc về thành phần
HĐDTTC của Campuchia gồm 6 người của Nhà nước Campuchia, 2 của Khơ-me đỏ, 2 của
phái Son San, 2 của phái Sihanouk. Thành viên thứ 13 là Hoàng thân Sihanouk giữ
chức chủ tịch Hội đồng. Còn Lý Bằng trong khi trả lời phỏng vấn của Paisai
Sricharatchang, phóng viên tờ Bangkok Post tại Bắc Kinh, ngày 24/10/1990, đã
xác nhận có một cuộc gặp bí mật giữa lãnh đạo Trung Quốc và Việt Nam hồi đầu
tháng 9 và cho biết kết quả cuộc gặp đã được phản ánh qua cuộc họp giữa các bên
Campuchia ngày 10/9/90 tại Jakarta. Trong khi nói không biết chắc phía Việt Nam
Sở
dĩ ta dễ dàng bị mắc lừa ở Thành Đô là vì chính ta đã tự lừa ta. Ta đã tự tạo
ảo tưởng là Trung Quốc sẽ giương cao ngọn cờ Chủ nghĩa xã hội, thay thế Liên Xô
làm chỗ dựa vững chắc cho cách mạng Việt Nam và chủ nghĩa xã hội thế giới,
chống lại hiểm họa “diễn biến hoà bình” của chủ nghĩa đế quốc do Mỹ đứng đầu.
Tư tưởng đó đã dẫn đến sai lầm Thành Đô cũng như sai lầm “giải pháp đỏ”, v.v…
Sau
Thành Đô, trong Bộ Chính trị đã có nhiều ý kiến bàn cãi về chuyến đi này. Song
mãi đến trước Đại hội VII, khi BCT họp (15-17/05/1991) thảo luận bản dự thảo
“Báo cáo về tình hình thế giới và về việc thực hiện đường lối đối ngoại của Đại
hội VI và phương hướng tới”, cuộc gặp cấp cao Việt Nam-Trung Quốc ở Thành Đô
mới lại được đề cập tới khi dự thảo báo cáo của Bộ Ngoại giao có câu “có một số
việc làm không đúng với các Nghị quyết của Bộ Chính trị về vấn đề Campuchia”.
Cuộc họp này có mặt đầy đủ tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, cố vấn Phạm Văn Đồng,
Võ Chí Công, các ủy viên BCT Đỗ Mười, Võ Chí Công, Võ Văn Kiệt, Nguyễn Cơ
Thạch, Lê Đức Anh, Mai Chí Thọ, Nguyễn Đức Tâm, Đào Duy Tùng, Đồng Sĩ Nguyên,
Đoàn Khuê, Nguyễn Thanh Bình.
Anh
Tô nói:
- Có
thời giờ và có cơ hội đem ra kiểm điểm những việc vừa qua để nhận định sâu hơn
thì tốt thôi.
Sau
chuyến đi Thành Đô, tôi vẫn ân hận về thái độ của mình. Nói là tự kiểm điểm thì
đây là tự kiểm điểm. Tôi ân hận ở hai chỗ. Lúc ở Thành Đô, khi bàn đến vấn đề
Campuchia, người nói trước là anh Linh. Anh Linh nói đến phương án hoà giải dân
tộc Campuchia. Sau đó Lý Bằng trình bày phương án “6+2+2+2+1” mà Từ Đôn Tín khi
đàm phán với anh Cơ ở Hà Nội đã ép ta nhận song ta bác. Anh Linh đã đồng ý (nói
không có vấn đề). Lúc đó có lẽ do thấy thái độ của tôi, Giang mời tôi nói. Tôi
nói tôi không nghĩ phương án 13 này là hay, ý tôi nói là không công bằng… Tôi
ân hận là lẽ ra sau đó đoàn ta nên hội ý lại sau bữa tiệc buổi tối. Nhưng tôi
không nghĩ ra, chỉ phân vân.
Sáng
sớm hôm sau, mấy anh em bên Ban Đối Ngoại và anh Hồng Hà nói nhỏ với tôi là cốt
sao tranh thủ được nguyên tắc “consensus”, còn con số không quan trọng. Tôi
nghe hơi yên tâm, nhưng vẫn nghĩ có hội ý vẫn hơn. Sau đó, Trung Quốc đưa ký
bản Thoả thuận có nói đến con số 13… Tôi phân vân muốn được biết nội dung trước
khi ta hạ bút ký. Nếu như đoàn ta trao đổi với nhau sau phiên họp đầu, sau khi
Lý Bằng đưa ra công thức 6+2+2+2+1 thì có thể ta có cách bàn thêm với họ. Hai
là trước khi ký văn bản do chuyên viên hai bên thỏa thuận, các đồng chí lãnh
đạo cần xem lại và bàn bạc xem có thể thêm bớt gì trước khi ký. Nghĩ lại, khi
họ mời tổng bí thư, chủ tịch Hội đồng bộ trưởng ta sang gặp tổng bí thư và chủ
tịch Quốc vụ viện, họ lại mời thêm tôi. Tôi
khá bất ngờ, không chuẩn bị kỹ. Anh Mười cho là họ mời rất trang trọng cơ hội
lớn nên đi. Nhưng đi để rồi ký một văn bản mà ta không lường trước hậu quả về
phản ứng của bạn CPC, rất gay gắt. Tôi hiểu là bạn khá bất bình, thậm chí là
uất nhau. Cho là ta làm sau lưng, có hại cho người ta.
Anh
Linh:
-
Anh Tô nhớ lại xem. Không phải tôi đồng ý, tôi chỉ nói ta nghiên cứu xem xét và
cuối cùng đặt vấn đề thông báo lại Campuchia… Bây giờ tôi vẫn nghĩ thế là đúng.
Tôi không thấy ân hận về việc mình chấp nhận phương án 13… Vấn đề Campuchia
dính đến Trung Quốc và Mỹ. Phải tínhđến chiến lược và sách lược. Phải tiếp tục
làm việc với Campuchia về chiến lược, phải có nhiều biện pháp làm cho bạn thấy
âm mưu của đế quốc Mỹ chống phá chủ nghĩa xã hội ở Châu Á, cả ở Cuba
Anh
Thạch:
–
…Về chuyện Thành Đô, Trung Quốc đã đưa cả băng ghi âm cuộc nói chuyện với lãnh
đạo ta ở Thành Đô cho Nông Pênh, Hun-xen nói là trong biên bản viết là hai bên
đồng ý thông báo cho Campuchia phương án 6+2+2+2+1, nhưng băng ghi âm lại ghi
rõ là anh Linh nói “Không có vấn đề gì”. Tôi
xin trình bày để các anh hiểu nguyên do con số 13 là từ đâu? Tại Tokyo tháng
6/1990, Sihanouk và Hun-xen đã thỏa thuận thành phần SNC gồm 2 bên ngang nhau =
6+6. Từ Đôn Tín sang Hà Nội, ép ta nhận công thức 6+2+2+2+1 không được. Đến
cuộc gặp Thành Đô, Trung Quốc lại đưa ra. Khi ta sang Nông Pênh để thuyết phục
bạn nhận con số 13 với nguyên tắc làm việc theo “consensus” trong SNC, anh
Hun-xen nói riêng với tôi: chúng tôi thắng mà phải nhận số người ít hơn bên kia
(bên ta 6, bên kia 7) thì mang tiếng là Campuchia bị Việt Nam
Hôm
sau, BCT họp tiếp, anh Mười nói: Ta tán thành Sihanouk làm chủ tịch Hội đồng
Dân tộc Tối cao, Hun-xen làm phó chủ tịch, lấy nhất trí trong Hội đồng Dân tộc
Tối cao làm nguyên tắc. Đây không phải là một nhân nhượng… Nếu có anh Thạch đi
Thành Đô thì tốt hơn…
Anh
Tô:
-
Vấn đề chủ yếu không phải là thái độ của ta ở Thành Đô như anh Mười nói, mà là
kết quả và tác động đến bạn Campuchia đánh giá ta như thế nào? ở Thành Đô điều
ta làm có thể chứng minh được, nhưng Campuchia cho là ta giải quyết trên lưng
họ.Vì vậy mà tôi ân hận. Tôi ân hận về sau này sẽ để lại hậu quả.
Anh
Mười:
-
…Với tinh thần một người cộng sản, tôi cho là ta không sai. Bạn Campuchia nghĩ
gì ta là quyền của họ. Với tinh thần một người cộng sản, ta không bao giờ vi
phạm chủ quyền của Campuchia.
Anh
Thạch:
–
Họp Bộ Chính trị để kiểm điểm, tôi xin được nói thẳng. Có phải khi đi Thành Đô,
anh Đỗ Mười có nói với tôi là hai ông anh nhận hơi sớm. Anh Linh nhận công thức
13 và anh Tô “consensus” (nguyên tắc nhất trí).
Anh
Võ Văn Kiệt:
-
Trong thâm tâm tôi, tôi không đồng ý có anh Tô trong đoàn đi Thành Đô. Nếu có
gặp Đặng thì anh Tô đi là đúng. Tôi nói thẳng là tôi xót xa khi biết anh Tô đi
cùng anh Linh và anh Mười chỉ để gặp Giang và Lý, không có Đặng. Mình
bị nó lừa nhiều cái quá. Tôi nghĩ Trung Quốc chuyên là cạm bẫy.
Vốn
là người điềm đạm, song anh Tô có lúc đã phải phát biểu: Mình hớ, mình dại rồi
mà cũng còn nói sự nghiệp cách mạng là trên hết, còn được hay không thì không
sao. Cùng lắm là nói cái lý đó, nhưng tôi không nghĩ như vậy là thượng sách.
Tôi không nghĩ người lãnh đạo nên làm như vậy.
Thỏa
thuận Việt Nam-Trung Quốc ở Thành Đô đúng như anh Tô lo ngại đã để lại một ấn
tượng không dễ quên đối với Nông Pênh. Trong phiên họp Quốc hội Campuchia ngày
28/2/1991, Hun-xen phát biểu:
“Như các đại biểu đã biết, vấn đề
Hội đồng Dân tộc Tối cao này rất phức tạp chúng ta phải đấu tranh khắc phục và
làm thất bại âm mưu của kẻ thù nhưng bọn ủng hộ chúng không ít đâu. Mặc dù Hội
đồng đã được thành lập trên cơ sở 2 bên bình đẳng nhưng người ta vẫn muốn biến
nó thành 4 bên theo công thức 6+2+2+2+1, và vấn đề chủ tịch làm cho Hội đồng
không hoạt động được”.
Tôi
còn nhớ khi tiếp tôi ở Nông Pênh, ngày 28/9/1990, Hun-xen đã có những ý khá
mạnh khi nói về thoả thuận Thành Đô: Khi gặp Sok An ở Băng Cốc hôm 17/9, TQ dọa
vàđòi SNC phải công nhận công thức mà VN và TQ đã thỏa thuận. Nhưng Nông Pênh
độc lập. Sok An đã nói rất đúng khi trảlời TQ là ý này là của VN không phải của
Nông Pênh.
Cuộc
hội đàm Thành Đô tháng 9/1990 hoàn toàn không phải là một thành tựu đối ngoại
của ta, trái lại đó là một sai lầm hết sức đáng tiếc về đối ngoại. Vì quá nôn
nóng cải thiện quan hệ với Trung Quốc, đoàn ta đã hành động một cách vô nguyên
tắc, tưởng rằng thoả thuận như thếsẽ được lòng Bắc Kinh nhưng trái lại thỏa
thuận Thành Đô đã làm chậm việc giải quyết vấn đề Campuchia và do đó chậm việc
bình thường hoá quan hệ với Trung Quốc, uy tín quốc tế của ta bị hoen ố.
Việc
ta đề nghị hợp tác với Trung Quốc bảo vệ chủ nghĩa xã hội chống đế quốc Mỹ,
thực hiện giải pháp đỏ ở Campuchia là không phù hợp với Nghị Quyết 13 của Bộ
Chính Trị mà còn gây khó khăn cho ta trong việc đa dạng hóa quan hệ với các đối
tượng khác như Mỹ, phương Tây, ASEAN và tác động không thuận lợi đến quan hệ
giữa ta và đồng minh, nhất là quan hệ với Liên Xô và Campuchia. Trung Quốc một
mặt bác bỏ những đề nghị đó của ta, nhưng mặt khác lại dùng ngay những đề nghị
đó để bôi xấu ta với các nước khác nhằm tiếp tục cô lập ta, gây sức ép với ta
và Campuchia.
Cùng
với việc ta thúc ép Nông Pênh đi vào giải pháp đỏ, việc ta thỏa thuận với Trung
Quốc về công thức HĐDTTC tại Thành Đô là không phù hợp với nguyên tắc nhất quán
của Đảng ta là không can thiệp và không quyết định các vấn đề nội bộ của
Campuchia, làm tăng mối nghi ngờ vốn có của bạn Campuchia đối với ta, đi ngược
lại chủ trương tăng cường và củng cố mối quan hệ của ta với Campuchia và Lào…
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét