Quân Tử

Ảnh: Báo Tuổi trẻ

 GS Nguyễn Minh Thuyết: Trong lịch sử Việt Nam cũng đã có rất nhiều người treo ấn từ quan vì nhiều lý do khác nhau nhưng đều xuất phát từ lòng tự trọng cao. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, rất nhiều công việc Nhà nước được giao vào tay một số vị mà không hoàn thành đầy đủ công việc của mình; thậm chí có những sai phạm rất lớn đáng lẽ phải chịu trách nhiệm, bị cách chức. Tuy nhiên, đến từ chức còn không thấy. Như thế thì sẽ ảnh hưởng đến công việc quốc gia. Vì vậy mà ĐBQH Dương Trung Quốc và nhiều người đã phải nói đến văn hóa từ chức.

Đại biểu Dương Trung Quốc : Thủ tướng có tán thành là sẽ khởi đầu cho một sự tiến bộ của Chính phủ, hướng tới một văn hóa từ chức để từng bước đoạn tuyệt với lời xin lỗi hay không?

... điều tôi muốn nói là hướng đến văn hóa từ chức trong hoạt động của Chính phủ để các lời hứa trở thành thiết thực... Với chất vấn Thủ tướng, quan trọng nhất không phải là câu hỏi hay câu trả lời, mà qua đó đã nêu lên được những vấn đề xã hội quan tâm.(Theo Tuổi trẻ)

Lính Đồi Sim: Tôi cũng như các đồng chí thì tính đến hôm nay đã trên 27 năm kể từ ngày chúng ta tham gia hoạt động cách mạng (Đi bộ đội),  với riêng tôi thì cũng gần bằng từng ấy thời gian tôi theo Đảng, chịu sự lãnh đạo quản lý trực tiếp của Đảng. Từ khi làm trợ lý, giúp việc cho đến nay cũng được giao những trọng trách nhất định, tôi không có xin với Đảng cho tôi làm, cho tôi đảm nhiệm một chức vụ này hay một chức vụ khác. Và mặt khác thì tôi cũng không có từ chối, không có thoái thác bất cứ nhiệm vụ gì mà Đảng và nhân dân giao phó cho tôi. Tôi cũng có nghiêm túc báo cáo đầy đủ với Đảng với nhân dân về bản thân mình một cách nghiêm túc, đầy đủ. Nhưng thực sự trong sâu thẳm lòng mình nếu là cán bộ mà không mang lại được lợi ích cho nhân dân, cho đồng bào mình thì nên xin nghỉ về thay vợ nội trợ, vui thú và tự hào với những bữa cơm dẻo canh ngọt cho vợ cho con. Chắc chắn hàng xóm, bà con họ hàng và các đồng chí sẽ thấy tự hào về tôi hơn khối người khác. Tôi cứ ngẫm nghĩ mãi cái câu của ai đó nói (không nhớ được cụ thể) “Người quân tử có tố chất của kẻ anh hùng, còn kẻ anh hùng chưa chắc đã là người quân tử”.

Hôm nay tôi gửi đến các đồng chí một số nội dung cơ bản để nhận biết người quân tử, để chúng ta tiếp tục sống và giữ lại chất lính Cụ Hồ trong mỗi con người.

Phần lớn các nhà nghiên cứu cho rằng Khổng Tử là người đã sáng tạo ra từ này vì đây là hình mẫu con người lý tưởng theo nhân sinh quan của Nho giáo phù hợp với phương thức cai trị xã hội đức trị (nhân trị) của học thuyết này. Đối với Khổng Tử, các chức năng của nhà nước và sự phân cấp xã hội là các cơ sở của xã hội và được đảm bảo bằng các giá trị đạo đức. Vì thế con người lý tưởng đối với ông là quân tử. Quân tử còn có nghĩa là người tốt hơn, nghĩa là người hơn hẳn về mặt đạo đức, luân lí. Quân tử sau này đã trở thành một trong các khái niệm quan trọng của hệ tư tưởng Nho giáo.

I. Năm đức tính của người quân tử

1. Nhân: Người với người đối xử với nhau trên cơ sở tình thương yêu. Tình thương yêu được cụ thể hóa bằng những nguyên tắc sau:

1.1. Cái gì bản thân mình không muốn hoặc người không muốn thì không làm cho người. Cái gì người muốn thì tích tụ lại cho người.

1.2. Mình muốn đứng vững thì làm cho người khác đứng vững; mình muốn thành đạt thì giúp đỡ cho người khác thành đạt.

2. Lễ: Theo quan điểm của Nho giáo, Lễ bao gồm việc thờ cúng, lễ bái thánh thần, trời Phật và cả những quy định có tính chất pháp luật, những phong tục, tập quán và kỷ luật tinh thần của cá nhân.

3. Nghĩa: Chỉ làm và nên làm những việc nhằm duy trì đạo lý, lẽ phải.

4. Trí: Tri thức để suy xét, hành động. Một trong những điểm quan trọng của Trí là phải nắm được mệnh trời.

5. Tín: Việc làm nhất quán với lời nói, giữ lời "nhất ngôn kí xuất, tứ mã nan truy".

Người quy tụ các đức tính trên mà trong đó trung tâm là Nhân được coi là người có đức Nhân: tình cảm chân thật, ngay thẳng; hết lòng vì nghĩa; nghiêm trang, tề chỉnh; rộng lượng, khoan dung và siêng năng cần mẫn. Người có đức Nhân chỉ hành động vì nhân nghĩa, đối lập với kẻ bất nhân chỉ hành động vì lợi.

 II. Chín tiêu chuẩn của người quân tử

1. Con mắt tinh anh để nhìn rõ vạn vật.

2. Thính giác tinh tường để nghe rõ vạn vật.

3. Sắc mặt luôn ôn hòa.

4. Tướng mạo luôn được giữ cho khiêm cung (cẩn trọng, cung kính với người trên; thân ái, hòa đồng với người dưới)

5. Lời nói luôn giữ bề trung thực.

6. Hành động phải luôn cẩn trọng.

7. Có điều nghi hoặc phải luôn hỏi han để làm cho rõ.

8. Kiềm chế: Khi nóng giận phải nghĩ đến hoạn nạn có thể xảy ra, không giận quá mất khôn.

9. Thấy lợi phải luôn nghĩ đến nghĩa, không vì lợi mà quên nghĩa, có quyền lợi chính đáng phải biết nghĩ đến người khác (lộc bất tận hưởng).

III. Tám bậc thang hành động của người quân tử

Theo quan niệm của Nho giáo, đã là người quân tử phải tỏ đức sáng ngày càng rộng, càng cao. Muốn làm được điều đó, người quân tử phải luôn phấn đấu theo 8 bậc thang dưới đây:

1. Cách vật: Luôn tiếp xúc, nghiên cứu kỹ sự vật, sự việc để nhận rõ thực chất, phải trái.

2. Trí tri: Luôn ngẫm nghĩ để thấu hiểu điều mình đã nhận thức được.

3. Thành ý: Luôn chân thật, không dối người và cũng không dối mình.

4. Chính tâm: Luôn suy nghĩ, hành động ngay thẳng, chính trực và làm chủ bản thân mình.

5. Tu thân: Luôn nghiêm khắc với bản thân mình, sửa chữa những thiếu sót, không bảo thủ để nhận rõ sai sót nhằm hoàn thiện bản thân.

6. Tề gia: Làm cho gia đình mình tốt đẹp, tề chỉnh, có nề nếp, gia phong.

7. Trị quốc: Lo toan việc nước, cai trị đất nước cho có kỷ cương, phép nước.

8. Bình thiên hạ: Khiến cho thiên hạ thái bình, lòng người quy thuận.

Theo sách phong tục Việt Nam của ông Phan Kế Bính Viết về nho giáo có nói về các quan niệm này theo thứ tự như sau:

1. Trung: Là trung với vua, với nước,...

2. Hiếu: Là hiếu với cha mẹ, có cha mẹ mới có mình....

3. Để: Là làm sao để sống với anh chị em trong một nhà hòa thuận, có trên có dưới...

4. Nghĩa: Là sống với bạn bè, với người xung quanh mình phài có nghĩa có tình...

5. Tu thân: Như trên

6. Tề gia: Như trên

7. Trị quốc: Như trên

8. Bình thiên hạ: Như trên

Trong tám thứ bậc trên thì năm cấp đầu là bất kỳ người nào,từ kẻ tiểu nhân đến các quân tử, các đại phu quận công đều phải hiểu biết và tuân theo. Còn ba bậc sau là để trở thành hào kiệt anh hùng, minh chủ... thì thì sự trưởng thành sẽ theo từng cung bậc tăng dần, ví như anh tề gia tốt (là gia đình hòa thuận vui vẻ,có trên có dưới, có gia phong,sống hài hòa với lối xóm, các bà vợ có tôn ty trật tự “vì ngày xưa các ông thường có nhiều vợ”) thì mới có thể trị quốc tốt, còn như trong gia đình có con cái hư hỏng, vợ chồng bất tâm phục, lúc nào cũng nói với nhau như phường lưu manh thiếu văn hóa... thì chắc chắn không thể nào trị quốc tốt được nếu như ông ta có quyền hành. Và khi một người trị quốc tốt mới có thể có đủ lực lượng, đủ quân sư giỏi, tập hợp được sức mạnh tổng lực từ dân chúng...., đủ tầm nhìn để có thể bình thiên hạ. Những kẻ mà chưa hoàn thiện được việc ở bậc thấp mà giao cho những việc đại sự thì dễ dẫn đến thất bại. Những kẻ chưa hình dung ra việc mà cứ dám nhận việc thì đúng là Ngôn quá kỳ hành...

Vì thế người nào tự nguyện, sẵn sàng về đuổi gà cho vợ cũng đáng mặt anh hào.

Mình cũng thế. Mình tự hào về mình quá. Ha ha! 

Lính đồi sim- Theo Wikipedia